شب دهم

شب دهم محرم الحرام مصادف با شب عاشورای حسینی شبی است که شور و شین دیگری بر روستا حکم فرماست. ماتم سراسر اردیب را فرا می گیرد و شعرها و نوحه های سنگین تروپرسوزوگدازتری خوانده می شودنوحه های قدیمی امشب:

آشوب به هم زد همه ذرات جهان را              کامشب شب قتل است

امشب شب شام غریبان حسین است      ...             

امشب شهادتنامه عشاق امضا می شود       ...

امشب شب قتل حسین شاه شهیدانست   زینب پریشان است

اهالی روستا در این شب تا نیمه های شب سینه زنی می کنند تا صبح علی الطلوع سینه زنی وعزاداری می کنند..

با نمایان شدن سپیده دم، پس از ختم زیارت عاشورا عزاداران نوحه صبح رو سیه را می خوانند:

ای صبح رو سیه به چه رو می شوی سپید       

امروز حسین تشنه لبان می شود شهید (١)

پس از آن با اقامه نماز جماعت عزاداران خود را برای عزیمت به سوی مرقدشاهزاده  ابراهیم (٢) در آبگرم آماده می نمایند. سالیان پیش روز عاشورا نیز به دید و بازدید هیئتهای عزادار روستاهای مجاور می رفتند، اما چندین سال است که جهت عرض تسلیت و اقامه عزاداری به خدمت امامزاده ابراهیم می روند.

با طلوع آفتاب اهالی اردیب  در محلی به نام میدان ولیعصر که میدانگاه اصلی روستاست، جمع شده و با حمل علمها و پرچم ها با سلام و صلوات راهی قریه آبگرم می شوند. در نزدیکی آن توقف و با گسیل هیئت عزاداران بصورت دسته زنجیرزنی نوحه کنان وارد محوطه مبارکه امامزاده شاهزاده  ابراهیم(ع) می شوند. (٣)پس از ورود هیئت زنجیرزنی،زنان همراه در دور صحن نشسته و دسته عزاداری وارد صحن می شود. سپس یکی از اهالی آبگرم نوحه خوانی نموده و پس از آن با چاووشی و نوحه سرایی اردیبیها وسرانجام  سخنرانی روحانی روستا  در زمینه واقعه عاشورا مراسم اتمام یافته و همراهان پس از زیارت آبگرم را ترک کرده و به اردیب می روند. پس از مراجعت به اردیب  و اقامه نماز جماعت ظهر در حسینیه از آنها پذیرایی می شود.

------------------------------------------------------------------------------

١-این نوحه در اواخر توسط مرحوم کربلایی محمدموبد خوانده می شد.

٢-امامزاده ابراهیم واجب التعظیم وفرزند امام موسی الکاظم (ع)وبرادر امام رضا(ع)می باشد.

٣-این امامزاده چند سالی است که در حال بازسازی می باشد. محوطه آن دارای حجره های مجزا بوده و خادم آن درقدیم  حاج علی آقا آخوند و همسرش سرور شمسایی (معروف به سروی) که چهره اش هنوز در ذهنم ماندگاراست  و سپس فرزندش مرحوم نجم الدین غفور بوده است.

برگرفته از اردیب نگین کویر و با تشکر



موضوعات مرتبط: محرم-آیین سنتی عزاداری

تاريخ : ۱۳۸٩/٩/٢٢ | ٩:٢٩ ‎ق.ظ | نویسنده : محمد هاشمی | نظرات ()

شب علم

شب پنجم محرم الحرام، شب علم نام دارد. در اردیب سه علم وجود دارد(١) که علمداران آن را پشت به پشت و به صورت موروثی حمل می کنند. علمداران در عصر روز چهارم محرم علمها رابه پامی کنند. علم ازمیله بلند چوبین می باشد که بدنه آن را پارچه سیاهرگی پوشانده و بر بالای آن پارچه های رنگین و ملون آویزان است که زنان روستا آن را به عنوان رخت علم نذر کرده اند و برسرآن پنجه فلزی مزین به آیات قران نصب می شود. علمها را در مقابل سرشیر (2) باشکوه فراوان اسپند دودکردن، فرستادن سلام و صلوات و چاووشی لباس پوشانده و باهمراهی عزاداران ،ازآنجاحرکت وباگذراز سابات(3) به سوی شبستان حسینیه توسط علمداران حرکت داده می شودوپس از گرداندن آن وخواندن: (این علم ازکیست که بی صاحب است      صاحب آن کشته ویاغائب است ...) علمهارا درگوشه ای از  سابات قدیمی حسینیه در برابر مسجد جامع قدیمی قرار می دهند و در آن شب اهالی روستا در زمان ورود به شبستان حسینیه به زیارت علمها رفته و با گره زدن گوشه ای از رخت علم نذر و طلب حاجت می کنند. درآن شب پس از ورود دسته زنجیرزنی به میدانگاه حسینیه، علمداران علمها را داخل شبستان برده و تا عصر روز تاسوعا در آنجا قرار می دهند. فقط زمانیکه برای عرض تسلیت یا بدرقه دسته جات عزاداری روستاهای مجاور می روند، به احترام عزاداران آنها را حمل می نمایند.

روز پرسه

روز تاسوعای حسینی(4)  مصادف با نهم محرم الحرام به روز پرسه زنی(5) معروف است. در صبح این روز طبق روال سالیانه هیئت عزاداران اردیب جهت عرض تسلیت ماتم سیدالشهداء به اهالی روستای ایراج، به آن روستا می رود که این عمل بصورت دید و بازدید می باشد که موجب وفاق و همدلی بیشتر نیز می گردد.(6) پس از بازگشت و ادای فریضه نماز جماعت ظهر وعصر، پرسه زنی علمداران و همراهان آنها شروع می شود. سه علمدار جلو و مادحین بصورت دسته جمعی  با خواندن دوازده بند محتشم کاشانی (بازاین چه شورش است که درخلق عالم است ...)آنها را مشایعت می کنند. از میدانگاه حسینیه حرکت را آغاز می نمایند و به درب خانه یک یک اهالی رفته و علم گردانی می کنند. پس از رسیدن به درب منزل، اهالی خانه با اسپند دود کردن و فرستادن سلام و صلوات به پیشواز علمداران و مادحین آمده و از آنها پذیرایی می کنند. اهل خانه جهت تبرک و شفا بنابر آداب و رسوم،با گذراندن آب از روی دسته علم بطوریکه با دست راست یک کاسه آب را که از قبل آماده کرده اند بر روی دسته پنجه فلزی علم ریخته و با کاسه دیگری که در دست چپ دارد، آن را جمع آوری و جهت تبرک به کودکان و اهالی خانه می دهد. و در آخر یکی از سالمندان که اشنایی کامل به اصل و نسب،نیاکان اهالی اردیب دارد به دعاگویی و طلب مغفرت و سلامت برای تک تک افراد ان خانه نموده و همراهان آمین گویان پاسخ می دهند. در آخر اهل خانه نذری خود را به علمداران می دهند که در قدیم به علمداران پنبه و به مادحین نان و ... می دادند ولی هم اکنون به صورت نقد پرداخت می شود که برای حسینیه هزینه می گردد. همانطور که بیان گردید به درب تک تک خانه های روستا می روند و علم را می گردانند .این عمل نشانه اقامه ماتم سالار شهیدان و نوعی خبر داری مردم است.

در مسیر راه علمداران و عزاداران ،درمقابل خانه هایی که در طول سال گذشته عزیزی را از دست داده اند و به زبان عامیانه "سال نگذشته" می باشند توقف و در آنجا باخواندن نوحه و چاووشی عرض تسلیت گفته و صاحب خانه نیز از آنها با چای و شیرینی پذیرایی می نماید.این کار تا دمادم غروب آفتاب ادامه می یابد تاعلمهارا به درب تمام خانه ها برده و بگردانند . پس از آن علمها را به میدانگاه حسینیه برده و با سلام  و صلوات بر محمد و آل محمد آنها را در جای خود قرار می دهند.

 

1-سه عددعلم بوده بنام مرحومان :1-محمدباقرمحتشم 2-موسی موبد 3-حاج یدا...جعفری که هم اکنون نیز این علمها نسل به نسل توسط فرزندانشان برداشته می شود.

2-سرشیرمکانی است که درمجاورت آب انبارقدیمی روستای اردیب واقع شده است ودارای حدودآ60 پلکان می باشد که درانتهای آن شیرآبی وجودداردکه منبع آن آب انباراست.

3-محل گذر عمومی مسقف می باشد. حسینیه روستای اردیب از چهارسمت به سابات منتهی می گردیده است که هم اکنون دو سابات آن پابرجامی باشدوقسمت پشت شبستان باغچه بوده است که هم اکنون ازبین رفته ومسکونی می باشد..

4- در قدیم برای صبح روز تاسوعا اهالی روستای اردیب به طبخ حلیم نذری می پرداختند و میزان آن بقدری بوده است که حتی از روستاهای مجاور نیز برای گرفتن حلیم نذری به اردیب می آمدند.بانی آن مرحوم کربلایی محمدآقابیک زفرقندی بوده که از عواید محصول مزرعه حجرگ تامین می شده است.  

5-پرسه زدن :اقامه عزاوماتم نمودن،دوره گردی کردن.

6-جهت دید و بازدید بین روستاهای مجاور هیئت عزاداران اردیب در عصر روز هشتم محرم الحرام نیز میزبان عزاداران روستای گرمه می باشد.

برگرفته از اردیب نگین کویر و با تشکر



موضوعات مرتبط: محرم-آیین سنتی عزاداری

تاريخ : ۱۳۸٩/٩/٢۱ | ٩:٢۸ ‎ق.ظ | نویسنده : محمد هاشمی | نظرات ()

 همانطورکه گفته شدپس از آخرین نوحه درهرشب چاووشی انجام وسپس سرنوحه خوان با خواندن پاره لختهایی که درآنجا به ذکرحسن،حسین معروف است شورپایانی مراسم رامی خواند که در هر بندذکر یاحسین راحاضران تکرارمی کنند:

علی اصغر    حسین    چوماه انور   حسین      حسین ببردش     حسین 

   بسوی میدان     حسین         که تاخورد آب  حسین   زکین لعینی   حسین 

 بزدیکی تیر       حسین   به حلق آن طفل       حسین که خون روان شد  حسین 

 زحلق آن طفل  حسین    به ماتم رسول ا....   حسن حسین

 که ذکر حسن   حسین  ده بار گفته می شود  و پس از آن به نیت پنج تن پنج مرتبه ذکر یاحسین   گفته می شودوسرنوحه خوان بالعن دشمنان امام حسین (ع)ویارانش برای حاضران در مجلس دعا می کند:

 برکوفیان بی وفا لعنت باد     برشمرلعین بی حیالعنت باد    این جمع که حاضرند از پیروجوان

  هریک شرف یافته در ملک مکان   یارب همه را بلای بد درگذران.ازجهت عزاداران اباعبدا....بخوانیدفاتحه مع الصلوات.

پس از آن سخنرانی ودرخاتمه مراسم  باخواندن زیارت نامه پایان می یابد.

برگرفته از اردیب نگین کویر و با تشکر



موضوعات مرتبط: محرم-آیین سنتی عزاداری

تاريخ : ۱۳۸٩/٩/٢٠ | ۸:٤٤ ‎ق.ظ | نویسنده : محمد هاشمی | نظرات ()

اول محرم: آغاز سال هجری قمری

 

آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب

 برآنم تادر این دهه محرم الحرام بطور مختصر هر روز گوشه ای از آداب سوگواری در ایام محرم در روستایمان اردیب را به معرض دید شما عزیزان قراردهم .

 روستایمان اردیب همانند سایرنواحی منطقه کویردارای  مردمی متدین ودین مدار بوده ونسبت به برپایی واقامه عزای اهل بیت بالاخص سالار شهیدان احترام وارادت خاصی قائلند بطوریکه تمام اهالی روستا یکپارچه به تکاپوجهت برگزاری مراسم سوگواری برپامی خیزند وازکوچک تا بزرگ به نوبه خود تلاش میکنند.ازچندروزبه آغاز محرم شوروحال عاشورایی وعجیبی در روستابرپاست وباسیاه پوش کردن شبستان حسینیه ومسجدصاحب الزمان ومعابرعمومی ونصب پرچم مشکی برسردرخانه هابه پیشوازماه پیروزی خون بر شمشیر می روند.

شب اول محرم اهالی به شبستان حسینیه می روند وباخواندن زیارت عاشورا، اشعار محتشم ،مرثیه ونوحه به عزاداری اباعبدا...الحسین می پردازندهرشب نوحه های مختص همان شب را ذکر میکننددرزمان قدیم ازشب اول چراغی رابرروی برجک موجود در حسینیه بنام کلک قرارمیدادندبرای روشنایی آن زمین موقوفه ای وجودداردکه بمدت ده شب این چراغ راروشن می دارند.

نوحه (1)

 

فراش قضا زد به فلک خیمه ماتم                 درماه محرم

معمار قدر ریخت بنای الم و غم                     در ماه محرم

نیلی به سرافکنده در این ماتم عظما          این گنبد مینا

خم گشته به فردوس قد حضرت آدم           در ماه محرم

می گفت سلیمان جهان وارث ادریس           که ای حضرت بلقیس

برچشم مکش سرمه و بر زلف مده خم        در ماه محرم

گفتا به دل غمزده یوسف به زلیخا                  که ای شوخ شکرخا

بر تخت مزن تکیه چنین با دل بی غم             در ماه محرم

حوران بهشتی که به عیشند و دل شاد        خرسند به داماد

باید که سیه  جامه نمایند  فراهم                  در ماه محرم

 

-------------------------------------------------------------------

(1)این نوحه سنتی درشب اول دهه محرم توسط مرحوم حاج حسین ثابتی خوانده می شد.  

برگرفته از  اردیب نگین کویر -با تشکر



موضوعات مرتبط: محرم-آیین سنتی عزاداری

تاريخ : ۱۳۸٩/٩/۱٧ | ۸:٤۳ ‎ق.ظ | نویسنده : محمد هاشمی | نظرات ()